Ιστορία με μακραίωνες ρίζες

Η μακραίωνη ιστορία του αχαϊκού χωριού ξεκινάει από τη... Ρούμελη! Και συγκεκριμένα από το χωριό Άγιος Βλάσιος, που βρίσκεται χτισμένο στους βορινούς πρόποδες του Παναιτωλικού όρους, στην Αιτωλοακαρνανία, ψηλά πάνω από τις τεχνητές λίμνες Κρεμαστών και Καστρακίου. Στις αρχές του 16ου αιώνα βέβαια ο τόπος δεν ήταν ίδιος και η ζωή ήταν πολύ πιο δύσκολη απ΄ ό,τι σήμερα Τα πάντα βρίσκονταν βυθισμένα στο σκοτάδι της Τουρκοκρατίας και όταν η κατάσταση έγινε δυσβάσταχτη μια ομάδα Αγιοβλασίτες μάζεψαν τις οικογένειες τους, τα κοπάδια τους και τα πενιχρά τους υπάρχοντα, πήραν μαζί τους την ευχή του πολιούχου τους Αγίου Βλασίου και κατηφόρισαν να βρουν τη νέα τους πατρίδα.
Η περιπλάνηση τους έφερε στους πρόποδες του Ερύμανθου, κάπως μακριά από τη βαρβαρότητα αγάδων και λοιπών παρατρεχάμενων του τούρκικου καθεστώτος. Ήταν εξάλλου και πιο ευνοϊκές οι συνθήκες για τους Έλληνες στην Πελοπόννησο την περίοδο από το 1684 έως το 1714 όταν, μετά τον έκτο βενετοτουρκικό πόλεμο και τη συνθήκη του Κάρλοβιτς, η Πελοπόννησος πέρναγε στα χέρια των Βενετών, τα οποία ήταν σαφώς καλύτερα από τα χέρια των Τούρκων. Οι περιπλανώμενοι νομάδες από την ορεινή Αιτωλοακαρνανία έκαναν το σταυρό τους, διάλεξαν έναν απότομο λόφο με κοφτερά βράχια για να χτίσουν τα σπίτια τους. και πριν απ΄ όλα έχτισαν την εκκλησιά τους μεταφέροντος στο καινούριο τους χωριό τις ιερές παρακαταθήκες από το παλαιό - τον Άγιο Βλάσιο, δηλαδή ο οποίος, κατά το βίο των αγίων, εκτός από επίσκοπος Σεβαστείας ήταν (και είναι) και προστάτης όλων των ποιμένων της Βαλκανικής και της Ρωσίας.
Ο Άγιος Βλάσιος λοιπόν μεγαλόθυμα έδωσε το όνομα του στο καινούριο χωριό, τη Βλασία. Ο αρχικός πυρήνας του χωριού ήταν στο σημείο που βρίσκεται η σημερινή Κάτω Βλασία, στην οποία ακόμη και σήμερα μπορεί ο ταξιδιώτης να διακρίνει την ανασφάλεια εκείνων των πρώτων οικιστών: Το χωριό θυμίζει ένα προστατευμένο κάστρο, τα σπίτια κλιμακωτά χτισμένα στον απότομο λόφο είναι δυσπρόσιτα, στα ριζά του απότομου βράχου βουίζουν τα νερά του Σελινούντα και στην κορυφή -στην ακρόπολη- δεσπόζει η ιερή κοιτίδα του χωριού, η εκκλησία του Αγίου Βλασίου Ακριβώς ουδείς γνωρίζει πότε κάποιοι Κατωβλασίτες ανηφόρισαν στη γειτονιά των ελάτων και εγκαταστάθηκαν εκεί όπου δημιουργήθηκε αργότερα η Άνω Βλασία (οι παραδόσεις μιλούν για μισό αιώνα αργότερα από την αρχική εγκατάσταση, αλλά κανείς δεν ξέρει).
Ο αρχικός πυρήνας της Άνω Βλασίας ήταν μόλις μια οικογένεια, αν και οι παραδόσεις αναφέρουν ότι εδώ υπήρχε ένας μικρός κτηνοτροφικός οικισμός, ο Δαμαλάς. όνομα που είχε πάρει από τα πολυπληθή κοπάδια βοοειδών που είχαν οι κάτοικοι του. Όπως και να έχει, με τα χρόνια οι απότομες πλαγιές του βουνού γέμισαν ανθρώπους, μαστόροι από τα ξακουστά Λαγκάδια αλλά και από την Ήπειρο έχτισαν τα καλοκαμωμένα πέτρινα σπίτια τους, και στις αρχές του 18ου αιώνα η Βλασία αριθμούσε περίπου 900 κατοίκους. Κατά τη συντριπτική τους πλειοψηφία οι κάτοικοι ήταν κτηνοτρόφοι, αφού τα ορεινά λιβάδια του Ερύμανθου ήταν πρώτης τάξεως βοσκοτόπια. Οι Βλασιώτες καλλιεργούσαν πολλή φακή και φασόλια, είχαν μεγάλα χωράφια με ζουμερές μηλιές και ψηλές καρυδιές και σχεδόν σ΄ όλες τις πεδινές εκτάσεις είχαν πολύ καλά αμπέλια.
Ο χειμώνας του Ερύμανθου όμως είναι πολύ βαρύς και η ζωή ήταν αρκετά δύσκολη για τους Βλασιώτες Σκέφτηκαν τότε να ξεχειμωνιάζουν σε πιο πεδινά μέρη και την περίοδο μετά την Ελληνική Επανάσταση μερικές οικογένειες, με επικεφαλής τον Ανωβλασιώτη προύχοντα και αγωνιστή του 1821 Νικόλαο Καράμπελα, κατηφόρισαν στους κάμπους της Κάτω Αχαγιάς [Αχαΐας), στην Άρλα και το Σαντομέρι (Σανταμέρι), για να περνούν εκεί το χειμώνα μετά κοπάδια τους.
Με τα χρόνια άρχισαν να νοικοκυρεύουν τα χωράφια της περιοχής καλλιεργώντας κυρίως σταφιδάμπελα και ελιές. Η από κάθε άποψη πιο βολική νέα περιοχή άρεσε πολύ στους περιπλανώμενους κτηνοτρόφους και εγκαταστάθηκαν μόνιμα στον κάμπο (που οπό τότε ονομάστηκε Άγιοβλασίτικα) δημιουργώντας τα χωριά Σπαρτούλα, Λεύκος και Κάπελη. Στην παλιά τους πατρίδα επέστρεφαν πια τα δροσερά καλοκαίρια, γι΄ αυτό οι μόνιμοι Ανωβλασιώτες τους βάφτισαν «μεταβατικούς» - ακόμη και σήμερα οι γέροντες του χωριού έτσι τους λένε!